خدایان اصلی هندوئیسم

خدایان و الهه‌های هندو که باید بشناسید

هندوئیسم یکی از قدیمی‌ترین و رنگارنگ‌ترین ادیان دنیاست و بیش از یک میلیارد نفر در جهان به آن اعتقاد دارند. وقتی صحبت از «خدایان هندو» می‌شود، خیلی‌ها فکر می‌کنند هندوها چند صد میلیون خدا دارند! اما واقعیت خیلی زیباتر و ساده‌تر از این حرف‌هاست.

چرا آشنایی با خدایان هندو به درک بهتر فلسفه یوگا کمک می‌کند؟

یوگا چیزی بیشتر از یک ورزش بدنی یا مدیتیشن ساده است؛ یوگا یک فلسفه عمیق زندگی است که ریشه در فرهنگ و اسطوره‌شناسی هند باستان دارد. یکی از بهترین راه‌ها برای درک واقعی یوگا، آشنایی با خدایان و الهه‌های هندو است. چرا؟ چون خدایان هندو نماد جنبه‌های مختلف وجود انسانی، طبیعت و کیهان هستند و فلسفه یوگا دقیقاً بر همین پایه‌ها ساخته شده. مثلاً وقتی در کلاس یوگا آسانایی مثل ناتاراجاسانا (پوز رقصنده) را انجام می‌دهید، در واقع دارید داستان شیوا – خدای تحول و آگاهی – را بازسازی می‌کنید و یا انجام آساناهای جنگجو مربوط به داستان خدای شیوا و الهه ساتی می‌شود. شیوا نماد نابودی ایگو و تجدید حیات است، که دقیقاً هدف یوگا: رها کردن خود کاذب و رسیدن به آگاهی خالص است.

آشنایی با این خدایان کمک می‌کند بفهمید چرا یوگا فقط فیزیکی نیست. مثلاً گانشا، خدای رفع موانع، در شروع هر تمرین یا مانترا (اُم گَم گَناپَتَیَه نامَها) صدا زده می‌شود تا بلوک‌های ذهنی و جسمی را بردارد. این کار فلسفه یوگا را زنده می‌کند: یوگا یعنی اتحاد (یوک) با خود برتر، و خدایان هندو راهنمایی برای این اتحاد هستند. بدون شناخت آن‌ها، یوگا مثل کتابی بدون مقدمه می‌ماند – می‌خوانید، اما عمقش را نمی‌فهمید.

هندوها یک خدا دارند یا چند خدا؟

هندوئیسم در اصل به یک حقیقت و واقعیت نهایی به نام «برهمن» (Brahman) اعتقاد دارد؛ یک نیروی بی‌نهایت، بدون شکل و فراتر از تصور ما. همه خدایان و الهه‌هایی که می‌بینیم، در واقع تجلی‌ها و چهره‌های مختلف همین یک برهمن هستند.  

به زبان ساده:  

مثل این است که یک نور سفید را از منشور عبور بدهید؛ هزاران رنگ بیرون می‌آید، ولی همه آن رنگ‌ها در اصل همان یک نور سفید هستند. به همین دلیل به هندوئیسم می‌گویند «یکتاپرستی چندشکل» یا «هنوتئیسم». یعنی هر کس می‌تواند یک خدا را به عنوان خدای اصلی خودش انتخاب کند (مثلاً شیوا، ویشنو یا برهما)، بدون اینکه وجود بقیه خدایان را انکار کند.

حالا برویم سراغ خدایان و الهه‌های اصلی و معروف که تقریباً همه هندوها آن‌ها را می‌شناسند و پرستش می‌کنند:

۱. سه خدای بزرگ (تری‌مورتی - Trimurti)

این سه نفر مثل سه نقش اصلی در اداره دنیا هستند:

برهما (Brahma) ---> خدای آفرینش/ خدای آفریننده که کیهان را به وجود آورد  

چهار سر دارد (نماد این‌که همه جا را می‌بیند)، روی گل نیلوفر نشسته و همسرش ساراسواتی است. معبد معروف او فقط در پوشکار راجستان است چون طبق افسانه‌ها نفرین شده و کمتر پرستش می‌شود.

ویشنو (Vishnu) ---> خدای نگهدارنده و محافظ/ حافظ و نگهبان کیهان که در اشکال مختلف به زمین فرود می‌آید تا نظم کیهانی را بازگرداند

پوست آبی‌رنگ، چهار دست، همیشه در حال حفظ تعادل دنیا. هر وقت دنیا پر از شر و بی‌عدالتی می‌شود، به شکل آواتار به زمین می‌آید.  

معروف‌ترین آواتارهای او:  

  • راما (قهرمان رامایانا)  

  • کریشنا (شخصیت اصلی بهاگاواد گیتا)

شیوا (Shiva) ---> خدای نابودکننده و دگرگون‌کننده/ نابودکننده یا تحول‌دهنده که قدرت او از طریق نابودی، بازسازی می‌آورد  

موهای بافته، مار دور گردن، چشم سوم روی پیشانی، روی کوه کایلاش زندگی می‌کند. نابودی او برای «تجدید حیات» است؛ مثل این‌که جنگل قدیمی بسوزد تا جنگل جدید و سرسبز رشد کند. عاشق رقص است (ناتاراجا = پادشاه رقصنده).

۲. سه الهه بزرگ (تری‌دوی - Tridevi)

این سه نفر همسر همان سه خدای بالا هستند و انرژی زنانه (شاکتی) را نشان می‌دهند؛ هندویسم یکی از ادیان معدودی است که انرژی زنانه (شاکتی) را برابر یا برتر از انرژی مردانه می‌داند.

ساراسواتی → الهه دانش، موسیقی، هنر و تحصیل (همسر برهما)  

لباس سفید، ساز وینا در دست، روی قو سفید یا گل نیلوفر.

لاکشمی → الهه ثروت، زیبایی، بخت و برکت (همسر ویشنو)  

در جشنواره دیوالی بیشتر از همه پرستش می‌شود. معمولاً روی گل نیلوفر ایستاده و از دست‌هایش سکه طلا می‌ریزد.

پارواتی (ساتی) / دورگا / کالی → الهه قدرت، عشق و مادری (همسر شیوا)  

شکل مهربان = پارواتی (ساتی)، شکل جنگجو و محافظ = دورگا، شکل خیلی خشن و نابودکننده شیطان = کالی. در جشنواره ناوراتری (۹ شب) خیلی پرستش می‌شود.

۳. خدایان و الهه‌های محبوب دیگر که همه جا هستند

گانشا (Ganesha) ---> خدای سرفیل، رفع موانع و موفقیت: همیشه اول او را پرستش می‌کنند چون «رفع‌کننده موانع» است. پسر شیوا و پارواتی.

هانومان ---> میمون وفادار و فوق‌العاده قدرتمند، عاشق راما: نماد قدرت و وفاداری خالصانه است. خیلی‌ها برای سلامتی و قدرت بدنی او را می‌پرستند.

راما ---> هفتمین آواتار ویشنو و قهرمان حماسه رامایانا: نماد عدالت و شجاعت

کریشنا ---> هشتمین آواتار ویشنو، شخصیت مرکزی مهابهاراتا و بهاگاواد گیتا؛ خدای عشق: نماد عشق الهی و عرفانی

ایندرا ---> خدای آب و هوا، طوفان‌ها و باران در اسطوره‌شناسی ودیک

سوریا (خورشید)، اگنی (آتش)، وایو (باد) و … ---> خدایان طبیعت قدیمی‌تر (ودیک)

یکی از سوءتفاهم‌های رایج درباره هندوئیسم اینه که می‌گن «هندوها ۳۳۰ میلیون خدا دارن»، اما واقعیت خیلی ساده‌تر و زیباتره! در قدیمی‌ترین کتاب مقدس هندوها یعنی وداها (به‌خصوص ریگ‌ودا)، به «۳۳ نوع خدایان» اشاره شده. یعنی فقط ۳۳ دسته یا گروه اصلی از خدایان. این ۳۳ خدا این‌جوری تقسیم می‌شن: ۸ واسو (خدایان عناصر طبیعت مثل آتش، آب و باد)، ۱۱ رودرا (شکل‌های مختلف شیوا)، ۱۲ آدیتیا (خدایان مرتبط با خورشید و قانون کیهانی که ویشنو هم یکی‌شونه) و ۲ آشوین (دو برادر پزشک آسمانی). در نهایت، همه این خدایان نماد نیروهای طبیعت و کیهان هستن و به یک حقیقت بزرگ‌تر به نام برهمن برمی‌گردن🕉️

یک حقیقت نهایی (برهمن) ---> هزاران چهره و اسم / سه نقش اصلی مرد: برهما، ویشنو، شیوا / سه نقش اصلی زن: ساراسواتی، لاکشمی، پارواتی (دورگا،کالی) / سایر خدایان محبوب: گانشا، هانومن، راما، کریشنا، سوریا

در نهایت، هر هندویی آزاد است خدایی را که بیشتر با دلش جور درمی‌آید انتخاب کند و پرستش کند؛ چون همه راه‌ها در نهایت به همان یک نور می‌رسند.

Powered by Froala Editor